Carbon Accounting for Airport Management: From Counting Numbers to Traceable Verification with dMRV

ถ้าถามว่าสนามบินในไทยตอนนี้อยู่ตรงไหนในแง่ของการจัดการคาร์บอน คำตอบที่ตรงไปตรงมาที่สุดคือ — ยังมีโอกาสอีกมากที่รอการพัฒนาอยู่

ในขณะที่สนามบินชั้นนำของโลกอย่าง Changi, Heathrow และ Amsterdam Schiphol ต่างแข่งกันขึ้นสู่ ACA Level 4 และ 5 สนามบินไทยยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการวางระบบ carbon accounting ที่จริงจังครับ

และนั่นคือจุดที่น่าสนใจที่สุด — เพราะ คนที่เริ่มสร้างระบบที่ถูกต้องก่อน จะได้เปรียบเชิงกลยุทธ์ที่ชัดเจนมากครับ

## ทำไม ACA ถึงสำคัญสำหรับสนามบินไทย ?

Airport Carbon Accreditation (ACA) คือมาตรฐานสากลที่ออกแบบมาเพื่อสนามบินโดยเฉพาะ พัฒนาโดย Airports Council International (ACI) ตั้งแต่ปี 2008 และปัจจุบันมีสนามบินทั่วโลกกว่า 400 แห่งที่ได้รับการรับรองแล้วครับ

สำหรับสนามบินไทย ACA ไม่ใช่แค่ "ใบประกาศเกียรติคุณ" ครับ — มันคือ สัญญาณที่นักลงทุน สายการบินต่างชาติ และหน่วยงานกำกับดูแลระหว่างประเทศมองหา เพื่อประเมินว่าสนามบินนั้นพร้อมสำหรับอนาคตหรือยัง

และในยุคที่ CORSIA ของ ICAO กำลังบังคับให้สายการบินต้องชดเชย carbon emission — สนามบินที่มีข้อมูล carbon ที่เชื่อถือได้จะกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่สายการบินต้องการมากขึ้นเรื่อยๆ ครับ

## ก่อนจะไปถึง ACA — ต้องเข้าใจ Carbon Footprint ของสนามบินก่อน ?

สนามบินไม่ได้ปล่อย carbon จากปล่องควันจุดเดียวครับ มันปล่อยออกมาจากหลายพันจุดพร้อมกัน ตั้งแต่เครื่องยนต์เครื่องบินขณะ take-off รถลากสัมภาระบน apron แอร์คอนดิชันเนอร์ในอาคารผู้โดยสาร ไปจนถึงแท็กซี่ที่รอรับผู้โดยสารหน้าประตูทางออก

GHG Protocol แบ่งการปล่อยก๊าซออกเป็น 3 Scope ครับ

Scope 1 — ปล่อยเอง ควบคุมได้โดยตรง

> การเผาไหม้เชื้อเพลิงจากรถภาคพื้นดินของสนามบิน ระบบทำความร้อน/เย็นที่ใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล และเครื่องกำเนิดไฟฟ้าสำรองครับ นี่คือส่วนที่สนามบินควบคุมได้เต็มที่และต้องรายงานก่อนเลย

Scope 2 — ซื้อพลังงานมาใช้

> ไฟฟ้าที่ซื้อมาใช้ในอาคารผู้โดยสาร ไฟส่องสว่างบน apron และแอร์คอนดิชันเนอร์ทั่วสนามบิน สนามบินขนาดใหญ่ในไทยใช้ไฟฟ้ามหาศาลทุกวัน ส่วนนี้จึงเป็นสัดส่วนใหญ่ของ carbon footprint ที่จัดการได้ครับ

Scope 3 — ทางอ้อมทั้งหมด ซับซ้อนที่สุด

> ครอบคลุมการปล่อยก๊าซจากวัฏจักร LTO ของเครื่องบิน ผู้เช่าพื้นที่เชิงพาณิชย์ การเดินทางของผู้โดยสารและพนักงาน และ supply chain ทั้งหมด — Scope 3 มักคิดเป็นกว่า 90% ของ carbon footprint ทั้งหมด แต่อยู่นอกเหนือการควบคุมโดยตรงของสนามบินครับ

## 7 ระดับ ACA: เส้นทางจาก Level 1 ถึง Level 5

## Pain Point จริงๆ ของ สนามบินไทยในวันนี้

จากการพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรม สิ่งที่เห็นชัดเจนคือสนามบินไทยเจอปัญหาเดียวกันในหลายจุดครับ

ปัญหาที่ 1 — ยังไม่มีระบบที่เป็น single source of truth

> ข้อมูล carbon กระจายอยู่ใน Excel หลายไฟล์ หลายแผนก ไม่มีระบบกลางที่รวบรวมข้อมูลจากทุกแหล่งเข้าด้วยกัน การทำรายงานแต่ละครั้งจึงใช้เวลานานและเสี่ยงต่อความผิดพลาดสูงครับ

ปัญหาที่ 2 — Scope 3 เป็นเรื่องยากมาก

> สายการบิน ground handler และผู้เช่าพื้นที่ต่างมีข้อมูลของตัวเองที่ไม่เชื่อมกัน การขอข้อมูลจาก third party ใช้เวลาเป็นเดือนๆ และได้ข้อมูลที่ไม่สม่ำเสมอครับ

ปัญหาที่ 3 — พิสูจน์ไม่ได้ว่าลดจริง

> แม้จะมีโครงการลดพลังงานหลายอย่าง แต่ไม่มีระบบที่ติดตามผลแบบ real-time และพิสูจน์ให้ผู้ตรวจสอบภายนอกเห็นได้ชัดเจนว่าลดได้จริงเท่าไหร่ครับ

ปัญหาที่ 4 — การตรวจสอบจาก third party ใช้เวลานาน

> กระบวนการ verification แบบดั้งเดิมต้องใช้เวลาหลายเดือน เพราะต้องรอให้ผู้ตรวจสอบมาลงพื้นที่ จัดเก็บเอกสาร และประเมินข้อมูลด้วยมือครับ

## dMRV: ระบบที่แก้ปัญหาเหล่านี้ได้ทั้งหมด

Digital Monitoring, Reporting and Verification (dMRV) คือการนำเทคโนโลยีดิจิทัล — IoT sensor ภาพถ่ายดาวเทียม AI และ Blockchain — มาแทนที่กระบวนการ MRV แบบดั้งเดิมที่ต้องทำด้วยมือครับ

แทนที่จะรอเก็บข้อมูลปีละครั้ง dMRV เก็บข้อมูลแบบต่อเนื่อง near real-time ซึ่งเพิ่มความแม่นยำ ความโปร่งใส และความสามารถในการพิสูจน์ได้ทันทีครับ

• PALO IT ในฐานะ B Corp-certified technology consultancy ที่ได้รับรางวัล Climate Action Leader และ GitHub Partner of the Year 2025 ระดับ APAC ได้พัฒนา dMRV capability ร่วมกับ ESG data platform ชื่อ ESGVTrace โดยอิงกับชุดเทคโนโลยีที่ทำงานร่วมกัน
•  ภาพถ่ายดาวเทียมและ Remote Sensing — ติดตามการเปลี่ยนแปลงพื้นที่สีเขียวและกิจกรรม carbon offset รอบสนามบินอย่างต่อเนื่อง
• IoT sensor และ Edge Computing — เก็บข้อมูลการใช้พลังงาน การปล่อยก๊าซ และตัวแปรสิ่งแวดล้อมโดยตรงจากอุปกรณ์ในพื้นที่แบบ real-time
• AI และ Machine Learning — ตรวจจับความผิดปกติของข้อมูล คาดการณ์แนวโน้มการปล่อยก๊าซ และสร้าง baseline ที่แม่นยำยิ่งขึ้น
• Blockchain เพื่อความโปร่งใส — สร้างบันทึกข้อมูล carbon ที่ไม่สามารถแก้ไขย้อนหลังได้ ตรวจสอบได้ตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง และปิดช่องโหว่ double counting
• API เชื่อมต่อกับ ESG platform — แสดงข้อมูล dMRV บน dashboard ขององค์กรโดยตรง เชื่อมข้อมูล carbon เข้ากับการรายงาน Scope 1, 2 และ 3 ตามมาตรฐาน GRI, SASB และ ISSB

##  PALO IT ช่วยสนามบินก้าวผ่านแต่ละ ACA Level ได้ยังไง ?

นี่คือจุดที่ ESGVTrace เข้ามาตอบโจทย์ได้ตรงที่สุดครับ เพราะข้อกำหนดในแต่ละ ACA Level ต้องการข้อมูลที่แม่นยำ ครบถ้วน และตรวจสอบย้อนหลังได้มากขึ้นเรื่อยๆ

Level 1 — Mapping: สร้างฐานข้อมูลที่น่าเชื่อถือตั้งแต่วันแรก

> ปัญหาของ Level 1 ไม่ใช่การ "นับ" ครับ แต่คือการ "นับอย่างถูกวิธีและพิสูจน์ได้"

> ESGVTrace เชื่อมต่อ IoT sensor กับระบบไฟฟ้า เชื้อเพลิง และยานพาหนะภาคพื้นดินโดยตรง ทำให้ได้ Scope 1 และ 2 footprint ที่แม่นยำกว่าการกรอก Excel มากครับ ข้อมูลทุกชุดมี timestamp และ audit trail ที่ผู้ตรวจสอบภายนอกสามารถตรวจสอบย้อนหลังได้ทันที

Level 2 — Reduction: พิสูจน์ได้ว่าลดจริง ไม่ใช่แค่รายงาน

> นี่คือจุดที่หลายองค์กรสะดุดครับ เพราะการ "บอกว่าลด" กับ "พิสูจน์ว่าลด" คือคนละเรื่องกัน

> dashboard ของ ESGVTRace ติดตามความคืบหน้าของแผนลดก๊าซแบบ real-time ทำให้ผู้บริหารเห็นภาพชัดเจนว่าโครงการไหนได้ผล โครงการไหนต้องปรับ และที่สำคัญ — มีหลักฐานที่ผู้ตรวจสอบ ACA ยอมรับได้ครับ

Level 3 — Optimisation: ดึงข้อมูลจาก third party โดยไม่ต้องรอหลายเดือน

> Level 3 คือ level ที่ยากที่สุดในทางปฏิบัติครับ เพราะต้องรวบรวมข้อมูลจากสายการบิน ground handler และผู้เช่าพื้นที่ที่ต่างมีระบบของตัวเอง

> ESGVTRace แก้ปัญหานี้ด้วย Open API ที่ช่วยให้ทุก stakeholder ส่งข้อมูลเข้าระบบกลางได้โดยตรง ลดภาระการประสานงานและความผิดพลาดจากการส่งข้อมูลด้วยมือครับ แทนที่จะรอ email และ Excel จากหลายสิบหน่วยงาน ข้อมูลเข้าระบบอัตโนมัติทุกวัน

Level 3+ — Neutrality: carbon credit ที่ตรวจสอบย้อนหลังได้จริง

> การซื้อ carbon credit เพื่อชดเชยการปล่อยก๊าซฟังดูตรงไปตรงมา แต่ในทางปฏิบัติมีความเสี่ยงสูงครับ — double counting การซื้อ credit คุณภาพต่ำ และการถูกตั้งคำถามจากผู้ตรวจสอบ

> ระบบ Blockchain ของ ESGVTRace ล็อก serial number ของ carbon credit แต่ละตันไว้ ยืนยันแหล่งที่มาและคุณภาพ และป้องกัน double counting ได้อย่างสมบูรณ์ credit ทุกตันสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ว่ามาจากโครงการไหน ที่ไหน และได้รับการรับรองจากมาตรฐานใด

Level 4 — Transformation: กลยุทธ์ระยะยาวที่มีข้อมูลรองรับ

> Level 4 ต้องการมากกว่าการรายงานครับ — ต้องแสดงให้เห็นว่าสนามบินมีแผนระยะยาวที่สอดคล้องกับ Paris Agreement และมีข้อมูลที่น่าเชื่อถือรองรับ

> โมเดล AI ของ ESGVTRace สร้าง baseline และคาดการณ์แนวโน้มการปล่อยก๊าซล่วงหน้า ทำให้ผู้บริหารสามารถตั้งเป้าหมายลดก๊าซระยะยาวที่สอดคล้องกับ 1.5°C pathway ได้โดยมีข้อมูลรองรับ ไม่ใช่การประมาณเอาครับ

Level 5 — Net Zero: จุดหมายที่ยังไม่มีสนามบินไทยแห่งใดไปถึง

> Level 5 คือ level ที่สูงที่สุดของ ACA ครับ และยังไม่มีสนามบินไทยแห่งใดบรรลุได้

> เงื่อนไขสำคัญคืออย่างน้อย 90% ของการลด carbon ต้องพิสูจน์ได้ว่ามาจากการดำเนินการของสนามบินเอง ไม่ใช่การซื้อ credit ชดเชยอย่างเดียว

> นั่นหมายความว่าต้องมีระบบที่ ตรวจสอบย้อนหลังได้ตลอดทุกจุดของ emissions chain ซึ่งพอดีกับสิ่งที่ ESGVTRace ออกแบบมาตั้งแต่แรกครับ

> นอกจากนี้ การเชื่อมข้อมูล dMRV เข้ากับการรายงานตามมาตรฐาน GRI, SASB และ ISSB ยังช่วยให้สนามบินสื่อสารความสำเร็จนี้ต่อนักลงทุนและตลาดทุนได้อย่างน่าเชื่อถือครับ

##  เปรียบเทียบ: MRV แบบดั้งเดิม vs dMRV สำหรับสนามบิน

##  ขั้นตอนปฏิบัติ: เริ่มต้นอย่างไรให้ถูกทิศทาง

สำหรับสนามบินที่ยังไม่มีระบบ carbon accounting ที่เป็นมาตรฐาน PALO IT แนะนำ roadmap 4 ขั้นตอนครับ

ขั้นที่ 1 — กำหนดขอบเขตและปีฐาน

ตัดสินใจว่าจะรายงานเฉพาะกิจกรรมภายใต้การควบคุมโดยตรง หรือรวม third party ด้วย แล้วกำหนดปีฐาน (base year) ที่จะใช้เปรียบเทียบในอนาคตครับ

ขั้นที่ 2 — ติดตั้งระบบเก็บข้อมูลอัตโนมัติ

เชื่อมต่อ IoT sensor กับระบบไฟฟ้า เชื้อเพลิง และยานพาหนะ เพื่อให้ข้อมูล Scope 1 และ 2 ไหลเข้าระบบกลางโดยอัตโนมัติครับ

ขั้นที่ 3 — สร้าง data pipeline กับ third party

เปิด API connection กับสายการบิน ground handler และผู้เช่าสำคัญ เพื่อให้ข้อมูล Scope 3 เข้าระบบได้โดยไม่ต้องรอ email ครับ

ขั้นที่ 4 — รายงานผลและวางกลยุทธ์ระยะยาว

ใช้ข้อมูลจริงตั้งเป้าหมายลดก๊าซ วางแผนการลงทุนพลังงานหมุนเวียน และเตรียมตัวสำหรับการตรวจสอบจาก third party เพื่อก้าว ACA Level สูงขึ้นครับ

##  บทสรุป: ใครเริ่มก่อนได้เปรียบก่อน

สนามบินไทยกำลังอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านที่สำคัญครับ คำถามไม่ใช่ว่า "จะทำ ACA ดีไหม?" แต่คือ "จะรอนานแค่ไหน?"

เพราะในขณะที่สนามบินไทยยังอยู่ระหว่างเริ่มต้น สนามบินคู่แข่งในภูมิภาคก้าวไปไกลกว่านั้นแล้วครับ Changi ได้รับรางวัล Smart City of 2024 และกำลัง deploy ระบบ real-time carbon tracking ทั้งสนามบิน

โอกาสของสนามบินไทยคือการมีระบบที่ถูกต้องตั้งแต่วันนี้ครับ — ไม่ใช่การไล่ตามในภายหลัง

dMRV ผ่าน ESGVTrace ของ PALO IT พร้อมสนับสนุนการยกระดับ ACA ได้ตั้งแต่ Level 1 จนถึง Level 5 — ครบวงจรในระบบเดียว โดยทีมที่เข้าใจบริบทการบินและมาตรฐาน carbon สากลครับ

##  พร้อมเริ่มต้นเส้นทาง ACA กับ PALO IT

ทีมงาน ESGVTrace ของ PALO IT Thailand พร้อมนั่งคุยเพื่อประเมิน carbon maturity ของสนามบินและออกแบบ roadmap ที่เหมาะสมครับ ตั้งแต่การวางระบบ data collection ไปจนถึงการเตรียมพร้อมสำหรับ third-party verification

🌿 PALO IT — Crafting tech as a force for good.

##  อ่านเพิ่มเติม

• Greenhouse Gas Protocol (WRI/WBCSD) — มาตรฐานการบัญชีและรายงานก๊าซเรือนกระจกขององค์กร
• Airports Council International (ACI) — Airport Carbon Accreditation (ACA) programme
• International Civil Aviation Organization (ICAO) — CORSIA programme
• PALO IT Thailand — Impact Tracker platform (palo-it.com)

บทความโดย ESGVTrace Team, PALO IT Thailand